Diyabet İlaçları ve Kan Şekeri Yönetimi

Diyabet (şeker hastalığı), Türkiye’de yaklaşık 7 milyon kişiyi etkileyen kronik bir hastalıktır. Diyabet tedavisi yaşam boyu sürer ve ilaç kullanımı bu tedavinin temel bileşenidir. Bu rehberde diyabet hastalarının ilaçları hakkında bilmesi gerekenleri, doğru kullanım kurallarını ve acil durumlarda yapılması gerekenleri paylaşıyoruz.

Diyabet Türleri ve Tedavi Yaklaşımları

Tip 1 Diyabet

Pankreas insülin üretemez. İnsülin enjeksiyonu zorunludur. Genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlar.

Tip 2 Diyabet

Vücut insüline dirençlidir veya yeterli insülin üretemez. En yaygın diyabet türüdür (hastaların %90’ı). Tedavide ağızdan ilaçlar, enjeksiyon tedavileri ve/veya insülin kullanılabilir.

Ağızdan Alınan Diyabet İlaçları

Metformin

• En yaygın kullanılan diyabet ilacı
• Karaciğerin şeker üretimini azaltır, insülin duyarlılığını artırır
• Genellikle ilk tercih edilen ilaçtır
• Yan etkiler: Mide bulantısı, ishal (başlangıçta sık, zamanla azalır)
• Dikkat: Böbrek fonksiyonları düzenli kontrol edilmeli

Sülfonilüreler

• Pankreası insülin salgılamaya teşvik eder
• Örnekler: Glimepirid, Gliklazid
• Risk: Hipoglisemi (kan şekeri düşmesi) riski var

DPP-4 İnhibitörleri

• Yemek sonrası kan şekerini düzenler
• Örnekler: Sitagliptin, Vildagliptin
• Avantaj: Hipoglisemi riski düşük, kilo aldırmaz

SGLT2 İnhibitörleri

• Böbreklerden şeker atılımını artırır
• Örnekler: Dapagliflozin, Empagliflozin
• Ek avantaj: Kalp ve böbrek koruyucu etki, kilo kaybı
• Dikkat: İdrar yolu enfeksiyonu riski artabilir

GLP-1 Reseptör Agonistleri (Enjeksiyon)

• İnsülin salgısını artırır, iştahı azaltır
• Örnekler: Liraglutid, Semaglutid, Dulaglutid
• Haftalık veya günlük enjeksiyon formları mevcut
• Avantaj: Kilo kaybı sağlar

İnsülin Tedavisi

İnsülin Türleri

• Hızlı etkili: Yemekten hemen önce (Aspart, Lispro, Glulisin)
• Kısa etkili: Yemekten 30 dakika önce (Regüler insülin)
• Orta etkili: Günde 1-2 kez (NPH insülin)
• Uzun etkili: Günde 1 kez (Glargin, Detemir, Degludek)
• Karışım: Hızlı + orta etkili kombinasyonlar

İnsülin Saklama Kuralları

• Açılmamış: Buzdolabında (2-8°C), son kullanma tarihine kadar
• Açılmış: Oda sıcaklığında (25°C altı), 28-42 gün
• Kesinlikle dondurmayın: Donmuş insülin kullanılamaz
• Güneş ışığından koruyun

Hipoglisemi (Kan Şekeri Düşmesi) Acil Durumu

Hipoglisemi, diyabet hastalarının en sık karşılaştığı acil durumdur.

Belirtiler

• Titreme, terleme
• Kalp çarpıntısı
• Açlık hissi
• Baş dönmesi, bulanık görme
• Konsantrasyon güçlüğü
• Sinirlilik, huzursuzluk
• İleri aşamada bilinç kaybı

Acil Müdahale (15 Kuralı)

1. 15 gram hızlı karbonhidrat alın:
   • 3-4 adet şeker küpü
   • Yarım bardak meyve suyu
   • 1 yemek kaşığı bal
   • 3-4 adet glikoz tableti
2. 15 dakika bekleyin
3. Kan şekerini tekrar ölçün
4. Hâlâ düşükse işlemi tekrarlayın

İlaç Kullanım Kuralları

1. Saatlerine uyun: Her gün aynı saatte alın
2. Dozu değiştirmeyin: Doktorsuz doz ayarlamayın
3. İlacı bırakmayın: “Şekerim düştü, ilacı bırakayım” düşüncesi tehlikelidir
4. Düzenli ölçüm yapın: Evde kan şekeri takip cihazı bulundurun
5. Kontrollere gidin: 3 ayda bir HbA1c testi yaptırın

Diyabet İlacınız Bittiğinde

Diyabet ilaçlarını bir gün bile aksatmamak önemlidir. İlacınız gece veya hafta sonu bittiyse:

• İstanbul’daki nöbetçi eczanelerden reçetenizle birlikte ilacınızı temin edebilirsiniz
• Harita sayfamızdan en yakın nöbetçi eczaneyi bulun
• İnsülin gibi soğuk zincir gerektiren ilaçlar nöbetçi eczanelerde de uygun koşullarda saklanmaktadır

Sonuç

Diyabet tedavisi yaşam boyu süren bir süreçtir. Doktorunuzun önerdiği ilaç tedavisine sadık kalın, düzenli kan şekeri ölçümü yapın ve yaşam tarzı değişikliklerini ihmal etmeyin. İlaç ihtiyacınızda İstanbul Nöbetçi Eczane platformu her zaman yanınızdadır.